هشتمین رویداد «درر شاهد»؛ گفتوگو درباره درسآموختههای فلسفه و نسبت آن با زندگی، اندیشه و نوآوری
هشتمین رویداد «درر شاهد» روز ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵، با همکاری گروه فلسفه دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد، در مرکز اشتراکی دانشگاه برگزار شد. این نشست با حضور دکتر محمدجواد پاشایی، مدیر گروه فلسفه، دکتر حسن مرادی، عضو هیئت علمی، و دکتر مهدی حریری، استاد مدعو گروه فلسفه، و با مشارکت فعال دانشجویان و همراهی انجمن علمی فلسفه، مرکز نوآوری و کارآفرینی و مؤسسه رسانهای دانشگاه شاهد (مفدا) شکل گرفت. تسهیلگری این رویداد گفتوگومحور را دکتر احمدرضا آذربایجانی بر عهده داشت.
«درر شاهد»؛ فرصتی برای آموختن از تجربه و اندیشه
رویداد «درر شاهد» با هدف گفتوگو با استادان، اهل فن و افراد اثرگذار، به بازخوانی درسآموختهها، رویاها، روشها و ابزارهای یادگیری آنان میپردازد؛ تجربههایی که میتوانند برای دانشجویان و سایر اعضای زیستبوم دانشگاهی در مسیر اثرگذاری، نوآوری و کارآفرینی الهامبخش باشند.
با توجه به حضور استادان فلسفه در هشتمین نشست و اهمیت مسئلهیابی و طرح پرسش در تفکر فلسفی، این جلسه بهطور ویژه بر موضوع «درسآموختهها» متمرکز شد؛ فرصتی برای بررسی این پرسش که فلسفه چه چیزی به زندگی، شناخت و شیوه مواجهه ما با مسائل میافزاید؟
دکتر پاشایی: پیش از آنکه متخصص باشیم، باید بدانیم انسان هستیم
دکتر محمدجواد پاشایی، مدیر گروه فلسفه و از استادانی که همزمان در حوزههای فلسفه و روانشناسی فعالیت پژوهشی دارند، سخنان خود را با تأکید بر اهمیت معنا در زندگی آغاز کرد.
او با اشاره به آثار اروین یالوم درباره معنای زندگی، یکی از مهمترین درسآموختههای فلسفه را توجه به معنای زندگی و غایت آن دانست و گفت:
«من فکر میکنم مهمترین درسآموختهای که فلسفه دارد، معنای زندگی است.»
وی با اشاره به اینکه یکی از مسائل اساسی فلسفه، غایتشناسی و اندیشیدن درباره هدف و مقصد زندگی است، بر ضرورت آموختن فلسفه برای همه انسانها تأکید کرد، نه صرفاً کسانی که در رشته فلسفه تحصیل میکنند.
دکتر پاشایی در تبیین این موضوع گفت: پیش از آنکه مهندس، پزشک یا متخصص خوبی شویم، باید بدانیم که انسان هستیم؛ چراکه مهندسی، پزشکی و سایر تخصصها در نهایت باید در خدمت انسان و زندگی معنادار او قرار گیرند.
او همچنین با تکیه بر تجربه فعالیت در دو حوزه فلسفه و روانشناسی، به رابطه دوسویه این دو دانش اشاره کرد و توضیح داد که در برخی لایههای اندیشهورزی و زندگی، روانشناسی به فلسفه یاری میرساند و در موقعیتهایی دیگر، فلسفه به فهم عمیقتر مسائل روانشناختی کمک میکند.
دکتر مرادی: فیلسوف باید آمادگی بازاندیشی در باورهای خود را داشته باشد
در ادامه، دکتر حسن مرادی، عضو هیئت علمی دانشگاه و استاد فلسفه، از مسیر علاقهمندی خود به علم و فلسفه سخن گفت.
او علاقه به علوم را تجربهای دانست که از دوران دبستان در زندگیاش شکل گرفته است. به گفته وی، دریافت کتابی با عنوان «به من بگو چرا؟» در کلاس چهارم ابتدایی، نقطه آغاز علاقهمندی او به فیزیک بود. این علاقه و تعمیق تدریجی در مباحث علمی، در کنار مطالعه و مواجهه با تحلیلها و اندیشههای متفکرانی همچون مرحوم دکتر علی شریعتی، زمینهساز ورود او به فلسفه و فلسفیدن شد.
دکتر مرادی یکی از مهمترین درسآموختههای خود را ضرورت بازاندیشی در باورها و پرهیز از پیشداوری دانست. از نگاه او، ممکن است انسان سالها با این تصور که یک اندیشه اساساً نادرست یا بیاعتبار است، از بررسی و پژوهش درباره آن خودداری کند؛ درحالیکه روحیه جستوجوگری فلسفی اقتضا میکند حتی درباره دیدگاههایی که در ابتدا پذیرفتنی به نظر نمیرسند نیز پرسشگری و بازاندیشی صورت گیرد.
او برای توضیح این موضوع به نمونههایی مانند عرفان یهودی کابالا و نیز تجربه شخصی خود در مواجهه با نظریه کثرتگرایی دینی (پلورالیسم) اشاره کرد. دکتر مرادی توضیح داد که در گذشته، بر اساس مطالعات و آموزههای خود، نسبت به این نظریه نگاه انتقادی و منفی داشته است؛ اما پس از حضور جان هیک در دانشگاه و شنیدن تبیین دقیقتر او از این دیدگاه، به ارزیابی دوباره آن پرداخت و دریافت که این مکتب فکری نیز میتواند شایسته تأمل و بررسی باشد.
وی با اشاره به ظرفیت نقادی و وسعت ذهنی حاصل از تفکر فلسفی، بر ضرورت مواجهه بیواسطه با اندیشههای متفاوت تأکید کرد و در تعبیری تأملبرانگیز گفت:
«ما با شیطان در قعر جهنم هم که شده مذاکره میکنیم» و او را به چالش میکشیم.
این سخن زمینهساز گفتوگویی درباره حدود و ضرورت مواجهه نقادانه با دیدگاههای متفاوت شد. دکتر پاشایی نیز در پاسخ به یکی از پرسشهای دانشجویان تأکید کرد که دانشگاه باید فضایی برای گفتوگوی علمی و نقادانه با اندیشههای گوناگون باشد؛ تا آنجا که حتی میتوان با یک متفکر خداناباور (آتئیست) نیز در چنین فضایی به گفتوگو نشست.
دکتر حریری: فلسفه باید از آموختن به اندیشیدن و عمل کردن برسد
دکتر مهدی حریری، استاد مدعو گروه فلسفه، بخش دیگری از نشست را به طرح پرسشهایی بنیادین درباره نسبت فلسفه آموختهشده با زندگی و عمل اختصاص داد.
او با طرح این مسئله که آیا درسآموختههای فلسفی ما توانستهاند به تغییر در رفتار و عمل منجر شوند، پرسید:
«آیا فلسفهای که میآموزیم به فلسفههای مضاف منجر میشود؟ چرا در غرب چنین اتفاقی افتاده است؟ چرا فلسفه ما در عمل پویا نیست؟»
دکتر حریری با طرح این پرسشها، توجه حاضران را به فاصله احتمالی میان آموختن مفاهیم فلسفی و بهکارگیری آنها در عرصههای مختلف زندگی جلب کرد. از نگاه او، فلسفیدن نباید به انباشتن اطلاعات و تکرار آموزهها محدود بماند، بلکه باید زمینهساز پرسشگری، خلاقیت، نوآوری و مواجهه فعال با مسائل واقعی شود.
او در ادامه، با اشاره به ضرورت خروج از عادتهای فکری و پرهیز از درجا زدن، فضایی برای تأمل درباره نسبت اندیشه و اقدام ایجاد کرد؛ نسبتی که میتوان آن را با دعوت مولانا (حیلت رها کن عاشقا؛ دیوانه شو، دیوانه شو.) به عبور از عادتها و تجربه نوعی دگرگونی درونی و فکری نیز مرتبط دانست.
پرسشها و چالشهای مطرحشده از سوی دکتر حریری، جریان گفتوگو را تقویت کرد و دکتر پاشایی نیز در بخشهایی از این مباحث مشارکت داشت. معرفی کتابها و منابع مطالعاتی برای تعمیق بحث و یافتن مسیرهای جامعتر اندیشهورزی نیز بخشی از این گفتوگوها بود.
یکی از دانشجویان در واکنش به بحثهای مطرحشده پرسید: اگر من بهعنوان دانشجو بخواهم با نگاهی متفاوت و به تعبیر شما، دیوانهوارانه در کلاس درس قدم بردارم، آیا اساساً میتوانم واحد درسی خود را با موفقیت بگذرانم؟
دکتر حریری در پاسخ، ضمن تأکید بر اهمیت یادگیری مبانی و اصول اولیه هر رشته اشاره داشت: شاید در گام نخست لازم باشد مبانی و ضرورت ها را آموخت اما هنگامی که یادگیری عمیقتر و اندیشهورزی جدیتر شود، ذهن پژوهنده بهتدریج انسان را به پرسشگری، بازنگری و فراتر رفتن از چارچوبهای معمول سوق میدهد.
گفتوگو؛ فرصتی برای تجربه اندیشهورزی جمعی
یکی از ویژگیهای برجسته هشتمین رویداد «درر شاهد»، پرهیز از الگوی رایج سخنرانی یکطرفه و فراهم کردن زمینه مشارکت فعال دانشجویان بود. در طول نشست، دانشجویان بارها با طرح پرسش، درخواست توضیح بیشتر و به چالش کشیدن دیدگاهها، در شکلگیری و تعمیق مباحث مشارکت کردند.
تسهیلگری گفتوگو نیز با هدف ایجاد ارتباط میان دیدگاهها، روشنتر شدن مسئلهها و فراهم شدن امکان اندیشهورزی جمعی دنبال شد. در این فرایند، استادان علاوه بر بیان تجربهها و دیدگاههای خود، به پرسشهای دانشجویان پاسخ دادند و گاه در برابر پرسشهای متقابل یکدیگر نیز به تأمل و بازنگری پرداختند.
این نشست در شرایطی به پایان رسید که محدودیت زمان، امکان ادامه بسیاری از پرسشها و مباحث مطرحشده را فراهم نکرد؛ بااینحال، رفتوبرگشتهای فکری میان استادان و دانشجویان نشان داد که فلسفه، فراتر از یک موضوع درسی، میتواند بستری برای گفتوگوی انتقادی، یادگیری عمیق و پرورش ذهنهای جستوجوگر باشد.
ویدئوی کامل هشتمین رویداد «درر شاهد» از طریق صفحه آپارات مرکز نوآوری و کارآفرینی دانشگاه شاهد در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است. کلیک کنید.
لینک کوتاه:
https://innovation.shahed.ac.ir/?p=54674
اشتراک گذاری:
[addtoany]
مطالب مرتبط
درر شاهد هفتم؛ دکتر محمدحسین فتوکیان از تجربههای پژوهشی تا ضرورت پیوند دانشگاه با میدان عمل و کارآفرینی